Literacki kod maturzysty 3/13 – Makbet Williama Szekspira

Jak z opowieści o zbrodni zrobić materiał do naprawdę dobrej argumentacji?

Makbet łatwo sprowadzić do kilku haseł: ambicja, przepowiednia, zbrodnia i kara. Ten tom pokazuje jednak cały mechanizm – od pojawienia się możliwości przez interpretację znaków i świadomą decyzję aż po kolejne akty przemocy, rozpad relacji i tyranię.

Uczeń uczy się dzięki temu pracować nie tylko z pojedynczym wydarzeniem, ale z procesem: co uruchamia decyzję, jak bohater uzasadnia działanie, jakie są konsekwencje i co zmienia się w jego psychice oraz sposobie sprawowania władzy.

Poziom podstawowy – decyzja, zbrodnia i konsekwencje

Tom prowadzi przez problemy władzy, przepowiedni i wolnej woli, zbrodni, nocy i bezsenności, przemiany Makbeta i Lady Makbet oraz pozoru i toposu theatrum mundi.

Czarownice zapowiadają możliwość, ale nie nakazują królobójstwa. Makbet sam nadaje przepowiedni zbrodniczy sens, sam wybiera drogę działania i później musi podtrzymywać władzę kolejną przemocą.

Zbrodnia nie kończy problemu. Ujawnia się w lęku, bezsenności, wizjach, obłędzie i rozpadzie więzi. Dzięki temu uczeń może wykorzystywać dramat do tematów o odpowiedzialności, ambicji, władzy, winie, przemianie i granicach ludzkiego działania.

Poziom rozszerzony – tragedia działania

Na PR uczeń bada przemianę konwencji tragedii, dynamiczną kompozycję, monologi, fantastykę, makabrę, komizm i złamanie decorum. Analizuje, jak Szekspir pokazuje proces rodzenia się zamiaru, decyzji i skutków.

Tom wprowadza również różne perspektywy interpretacyjne: Francis Fergusson kieruje uwagę na ciąg pragnienie – decyzja – czyn – skutki, Jan Kott na mechanizm władzy podtrzymywanej przemocą, a kontekst Marii Janion pomaga analizować, jak czyn zmienia tożsamość bohatera.

Porównanie z Kordianem pokazuje natomiast dwa odmienne modele bohatera: wyobraźnia Makbeta prowadzi do czynu, a wyobraźnia Kordiana rozbija zdolność działania.

Warsztat maturalny

Warsztat szczególnie wyraźnie odróżnia argument od przykładu. Uczeń ćwiczy przechodzenie od faktu do zależności przyczynowo-skutkowej, a na PR buduje akapit według logiki: problem – element formy – sposób ukształtowania – funkcja – kontekst – wniosek.

W pakiecie

Do tomu dołączamy wersję bardzo zwięzłą. Pomagają uporządkować między innymi drogę Makbeta, mechanizm władzy, rolę przepowiedni, przemianę bohaterów i najważniejsze rozwiązania PR.

Ten tom przyda Ci się szczególnie, jeśli:

• w wypracowaniu streszczasz kolejne zbrodnie zamiast analizować ich mechanizm;

• nie wiesz, jak połączyć przepowiednię z odpowiedzialnością Makbeta;

• chcesz pracować z tematami o władzy, ambicji, winie, przemianie, pozorze i odpowiedzialności;

• przygotowujesz się do PR i chcesz analizować tragedię, monologi, makabrę, decorum i dialog z tradycją;

• potrzebujesz ćwiczenia w odróżnianiu argumentu od przykładu.

Tom 3/13 pokazuje, że Makbet nie jest opowieścią o człowieku zmuszonym przez los. Szekspir buduje tragedię człowieka, który sam uruchamia proces własnej klęski – i właśnie ten proces można bardzo precyzyjnie wykorzystać w argumentacji.