Wykład inauguracyjny: Labirynt kultury – od mitu do metafory

Charakter wykładu

Wykład inauguracyjny ma charakter programowy, interpretacyjny i kulturoznawczy. Otwiera kurs jako zaproszenie do myślenia problemowego, pokazując literaturę nie jako zbiór odrębnych lektur, lecz jako sieć powiązanych sensów, symboli i metafor, które powracają w różnych epokach i kontekstach.

Motyw labiryntu pełni funkcję metafory nadrzędnej – obrazuje proces poznawania kultury, literatury i samego siebie. Wykład od początku ustawia perspektywę pracy w kursie: od mitu do współczesnych reinterpretacji, od dosłowności do znaczenia metaforycznego.

Struktura wykładu

1. Wprowadzenie: labirynt jako symbol doświadczenia ludzkiego

Wykład rozpoczyna się od uniwersalnego ujęcia labiryntu jako figury:

• błądzenia i poszukiwania sensu,

• konfrontacji z lękiem i nieznanym,

• drogi prowadzącej do samopoznania.

Już na tym etapie labirynt zostaje zdefiniowany nie jako motyw literacki, lecz model interpretacyjny kultury.

Pojęcia:
symbol, metafora egzystencjalna, doświadczenie graniczne

2. Mit kreteński – źródło archetypu

Kolejny etap prowadzi do mitu o labiryncie na Krecie. Omówiona zostaje:

• postać Dedal jako twórcy przestrzeni prób,

• labirynt jako miejsce inicjacji i zagrożenia,

• Minotaur jako figura Innego.

Labirynt zostaje odczytany jako przestrzeń duchowej próby, a nie jedynie konstrukcja architektoniczna.

Pojęcia:
mit, archetyp, inicjacja

3. Minotaur – od potwora do ofiary

W tej części wykład wprowadza reinterpretację mitu poprzez eseistykę Zbigniew Herbert. Minotaur przestaje być bestią, a staje się:

• ofiarą systemu,

• symbolem wykluczenia,

• figurą inności i niezrozumienia.

Labirynt zostaje ukazany jako mechanizm opresyjny, który porządkuje świat kosztem jednostki.

Pojęcia:
reinterpretacja mitu, inność, wykluczenie

4. Ewolucja motywu labiryntu w kulturze

Wykład porządkuje ewolucję symbolu:

• średniowiecze – droga duchowego oczyszczenia,

• renesans – przestrzeń intelektualnych poszukiwań,

• modernizm – znak egzystencjalnego zagubienia,

• współczesność – metafora nadmiaru informacji i chaosu świata.

Motyw zostaje ukazany jako żywy i dynamiczny, stale dostosowujący się do epoki.

Pojęcia:
ciągłość kultury, przemiana symbolu, kontekst epoki

5. Labirynt w literaturze XX wieku

W tej części pojawiają się przykłady nowoczesnych realizacji motywu:

• Jorge Luis Borges – labirynt intelektualny i nieskończoność sensów,

• Franz Kafka – labirynt biurokracji i absurdu,

• Umberto Eco – labirynt interpretacji i znaków.

Literatura nowoczesna ukazana zostaje jako przestrzeń zagubienia, ale i intensywnego myślenia.

Pojęcia:
absurd, wieloznaczność, interpretacja

6. Labirynt jako metafora systemu edukacji

Na przykładzie Herberta wykład prowadzi do refleksji nad labiryntem jako:

• systemem selekcji,

• strukturą hierarchii i wykluczenia,

• przestrzenią narzuconych reguł myślenia.

To moment silnie aktualizujący sensy wykładu i budujący pomost między literaturą a doświadczeniem ucznia.

Pojęcia:
system, opresja, krytyka instytucjonalna

7. Labirynt w psychologii – droga do siebie

W tej części wykład sięga do myśli Carl Gustav Jung. Labirynt staje się metaforą:

• ludzkiej psychiki,

• procesu indywiduacji,

• konfrontacji z nieświadomością.

Wędrówka przez labirynt oznacza wewnętrzną transformację, a nie tylko zagubienie.

Pojęcia:
indywiduacja, nieświadomość, samopoznanie

8. Powrót do źródeł – Knossos

Symbolicznym domknięciem wykładu jest powrót do realnego miejsca mitu – Pałac w Knossos. Historia i mit splatają się tu w jedną opowieść o:

• ludzkiej wyobraźni,

• potrzebie sensu,

• tworzeniu narracji porządkujących świat.

Pojęcia:
mit kulturowy, pamięć, dziedzictwo

9. Metafora nici Ariadny – sens kursu

Finał wykładu przenosi symbol labiryntu na grunt edukacyjny. Literatura zostaje nazwana nicią Ariadny – narzędziem:

• porządkowania wiedzy,

• łączenia epok i tekstów,

• bezpiecznego poruszania się w świecie kultury.

To jasne sformułowanie idei całego kursu.

Pojęcia:
interpretacja, ciągłość tradycji, kompetencja kulturowa

Wskazówki do matury

• motyw labiryntu jako uniwersalny kontekst interpretacyjny,

• mit w nowoczesnych reinterpretacjach,

• symbol jako narzędzie analizy tekstu,

• łączenie literatury z filozofią, psychologią i kulturą.

Wykład pokazuje, jak budować konteksty bez schematów i jak przechodzić od motywu do problemu.

Przykładowe pojęcia erudycyjne obecne w wykładzie

archetyp, reinterpretacja mitu, metafora egzystencjalna, inność, indywiduacja, wieloznaczność, kryzys sensu, doświadczenie graniczne, ciągłość kultury

Funkcja wykładu w kursie

Wykład inauguracyjny:

• ustawia metodę pracy z literaturą,

• uczy myślenia metaforycznego i problemowego,

• pokazuje, jak łączyć teksty z różnych epok,

• przygotowuje do samodzielnego budowania interpretacji maturalnych.

To wykład, który nie tylko otwiera kurs, lecz nadaje mu sens – pokazuje, że literatura jest mapą labiryntu kultury, a dobrze poprowadzona interpretacja staje się nicią, dzięki której można się w nim odnaleźć.