Ogromne dzieło „Etymologii” Izydora z Sewilli (ok. 560-636) w pierwszym polskim przekładzie zostało wydane w 2024 roku (księgi 1-10). Kontynuacją edycji są księgi 11-20.

Autor połączył w nim dziedzictwo antyku z dorobkiem intelektualnym chrześcijaństwa. Opisując świat, czyni narzędziem poznania etymologię, która wyjaśnia źródłosłowy, nazywa rzeczy i próbuje zawrzeć odpowiedź na pytanie o istotę wszechrzeczy. Encyklopedia, słownik i podręcznik łaciny i greki zarazem, będąca summą ówczesnej wiedzy teologicznej i świeckiej. Przez całe średniowiecze były tekstem po Biblii najczęściej przepisywanym i czytanym, a także naśladowanym, tłumaczonym i komentowanym; inspirowały uczonych i poetów, kształtowały umysły pisarzy oraz czytelników, po czasy nowożytne. W 1999 roku Papieska Rada do Spraw Środków Społecznego Przekazu ogłosiła Izydora patronem Internetu, uzasadniając decyzję tym, że opracowując "Etymologie" stał się on twórcą najstarszej w historii ludzkości bazy danych.

Dzieło Izydora z Sewilli nie jest tylko pomnikiem dawnej kultury, świadectwem minionych epok, głoszącym ich wyblakłą, przebrzmiałą świetność. Katalogiem przestarzałych wierzeń, przekonań i nieaktualnych wiadomości o świecie. Przeciwnie, jest arcydziełem i dokumentem z zamierzchłej przeszłości, świadczącym jak daleką drogę przebyła ludzkość w swoim poznawczym i intelektualnym rozwoju. Wczesnochrześcijańskie źródło wiedzy nie wyschło. Nie jest jego rolą dorównywanie współczesnym źródłom wiedzy czy informacji. Zgodnie z zasadą że historia jest nauczycielką życia, spełnia raczej rolę zwierciadła, dzięki któremu możemy spojrzeć w głąb dziejów, ujrzeć początek intelektualnej wędrówki ludów Europy przez wieki. Pozwala docenić i uszanować osiągnięty przez ludzkość poziom, na który pracowały pokolenia uczonych, wynalazców, pisarzy, ale także lekarzy, rolników, budowniczych czy podróżników. W myśl słynnego twierdzenia filozofa i teologa Bernarda z Chartres (1060-1125): „Jesteśmy karłami, którzy wspięli się na ramiona olbrzymów. W ten sposób widzimy więcej i dalej niż oni, ale nie dlatego, ażeby wzrok nasz był bystrzejszy lub wzrost słuszniejszy, ale dlatego, iż to oni dźwigają nas w górę i podnoszą o całą gigantyczną wysokość”.

„Etymologie” skierowane są do czytelników zainteresowanych: patrologią, teologią, filozofią, myślą Ojców Kościoła, mediewistyką, historią Kościoła, językoznawstwem, socjologią, historią kultury i nauki (także technicznej) oraz innymi naukami humanistycznymi. Posiada ogromne walory poznawcze, edukacyjne i dydaktyczne. Szczególnie polecana jest uczniom, a także studentom w/w dziedzin nauki, pracownikom naukowym, dziennikarzom, duchownym i szeroko pojętej inteligencji.

O autorze

Izydor z Sewilli (ok. 560 – 636) – teolog, historyk, encyklopedysta, przedstawiciel tzw. renesansu wizygockiego, który dziedzictwo antyku połączył z dorobkiem intelektualnym chrześcijaństwa. Święty, ojciec i doktor Kościoła katolickiego. Od ok. 600 roku biskup Sewilli. Dążył do podniesienia poziomu intelektualnego i moralnego duchowieństwa w swojej ojczyźnie. Zyskał sławę jako wybitny kaznodzieja i mówca, organizator synodów oraz twórca regulacji prawnych. Wspierał klasztory na Półwyspie Iberyjskim, wykazywał się także dobroczynnością wobec ubogich. Doradzał królom wizygockim.

Autor dzieł dogmatycznych, egzegetycznych, historycznych i dydaktycznych, między innymi: Sententiarum libri tres; De ortu et obitu patrum; Historia Gothorum, Vandalorum, Sueborum; De viris illustribus; Etymologiae; De natura rerum; De ecclesiasticis officiis; Regula monachorum; Synonyma.

Data wydania: 2026

Format: pdf

Liczba stron: 546

ISBN: 978-83-68182-71-2

Tagi: etymologia, gramatyka łacińska, retoryka, dialektyka, matematyka, medycyna, encyklopedia, filologia, językoznawstwo, teologia, nauki wyzwolone, trivium, quadrivium, średniowiecze, egzegeza, edukacja średniowieczna, podręcznik do nauki łaciny, Izydor z Sewilli, patrystyka, Ojcowie Kościoła, kultura średniowieczna, historia nauki, antropologia, zoologia, przyrodoznawstwo, kosmologia, geografia, budownictwo, architektura, urbanistyka, rolnictwo, botanika, minerały, kamienie szlachetne, metalurgia, wojskowość, sztuka wojenna, sport starożytny, żegluga, okrętownictwo, rzemiosło, historia ubioru, życie codzienne, świat antyczny, starożytny Rzym, dziedzictwo antyku, chrześcijaństwo

Spis treści

Izydor z Sewilli, Etymologie, ks. 11–20: świat stworzony przez Boga, świat tworzony przez człowieka (T. Krynicka) 13

Księga 11. O człowieku i poczwarach (T. Krynicka, A. Wilczyński) 39
1. O człowieku i jego częściach 39
2. O okresach ludzkiego życia 64
3. O poczwarach 71
4. O przemianach 78

Księga 12. O zwierzętach (T. Krynicka, A. Wilczyński) 79
1. O bydlętach i zwierzętach pociągowych 79
2. O dzikich zwierzętach 89
3. O małych zwierzętach 98
4. O wężach 100
5. O robakach 110
6. O rybach 113
7. O ptakach 123
8. O małych stworzeniach latających 138

Księga 13. (T. Krynicka, A. Wilczyński, I. Mikołajczyk) 142
Streszczenie 142
1. O świecie 142
2. O atomach 143
3. O żywiołach 145
4. O niebie 145
5. O częściach nieba 146
6. O kołach nieba 148
7. O powietrzu i chmurze 148
8. O grzmocie 149
9. O błyskawicach 150
10. O tęczy oraz o zjawiskach powstających w chmurach 151
11. O wiatrach 153
12. O wodach 157
13. O różnorodności wód 157
14. O morzu 159
15. O oceanie 160
16. O Morzu Śródziemnym 161
17. O morskich zatokach 163
18. O przypływach i cieśninach 164
19. O jeziorach i stawach 165
20. O otchłani 167
21. O rzekach 168
22. O potopach 174

Księga 14. O Ziemi (T. Krynicka, A. Wilczyński, I. Mikołajczyk) 176
1. O Ziemi 176
2. O okręgu świata 177
3. O Azji 178
4. O Europie 188
5. O Libii 196
6. O wyspach 200
7. O przylądkach 210
8. O górach i pozostałych nazwach [związanych z] Ziemią 211
9. O podziemiach 218

Księga 15. O budowlach i polach (T. Krynicka, A. Wilczyński) 221
1. O miastach 221
Założyciele i założycielki sławnych miast 223
2. O budowlach publicznych 233
3. O budynkach mieszkalnych 240
4. O budynkach sakralnych 242
5. O schowkach 245
6. O roboczych pomieszczeniach 246
7. O wejściach 248
8. O częściach budowli 249
9. O ogrodzeniach 252
10. O namiotach 253
11. O grobach 254
12. O wiejskich budowlach 255
13. O rolach 255
14. O granicach gruntów 258
15. O miarach gruntów 259
16. O drogach 262

Księga 16. (T. Krynicka, A. Wilczyński) 265
1. O pyłach i bryłach ziemi 265
2. O bryłach ziemi wydobywanych z wody 267
3. O kamieniach pospolitych 270
4. O kamieniach znakomitszych 272
5. O marmurach 277
6. O kosztownych kamieniach 279
7. O zielonych kosztownych kamieniach 280
8. O czerwonych kosztownych kamieniach 283
9. O purpurowych [kosztownych kamieniach] 285
10. O białych [kosztownych kamieniach] 286
11. O czarnych [kosztownych kamieniach] 288
12. O wielobarwnych [kosztownych kamieniach] 289
13. O przeźroczystych [kosztownych kamieniach] 291
14. O ognistych [kosztownych kamieniach] 293
15. O złotych [kosztownych kamieniach] 295
16. O szkle 299
17. O kruszcach 301
18. O złocie 302
19. O srebrze 305
20. O miedzi 306
21. O żelazie 308
22. O ołowiu 310
23. O cynie 311
24. O elektrum 312
25. O wagach 312
26. O miarach 317
27. O symbolach wag 321

Księga 17. O rolnictwie (T. Krynicka, A. Wilczyński) 322
1. O twórcach sztuki rolniczej 322
2. O uprawie pól 323
3. O zbożach 324
4. O roślinach strączkowych 327
5. O winorośli 329
6. O drzewach 333
7. O własnych nazwach drzew 337
8. O wonnych drzewach 354
9. O ziołach wonnych, jak też powszechnie dostępnych 358
10. O warzywach 377
11. O wonnych warzywach 381

Księga 18. O wojnie oraz igrzyskach (T. Krynicka, A. Wilczyński, M. Jońca) 383
1. O wojnach 383
2. O triumfach 387
3. O znakach 389
4. O trąbkach 390
5. O orężu 392
6. O mieczach 392
7. O włóczniach 394
8. O strzałach 397
9. O kołczanach 397
10. O procach 398
11. O taranie 398
12. O tarczach 399
13. O kolczugach 400
14. O hełmach 401
15. O sądzie 401
16. O widowiskach 404
17. O zawodach sportowych 405
18. O rodzajach zawodów sportowych 405
19. O skoku 405
20. O biegu 405
21. O rzucie 406
22. O ćwiczeniach siłowych 406
23. O zapasach 406
24. O palestrze 406
25. O zawodach 407
26. O rodzajach zawodów 407
27. O widowiskach cyrkowych 407
28. O cyrku 408
29. O wyposażeniu cyrku 408
30. O słupach zwrotnych 409
31. O obelisku 409
32. O pomieszczeniach startowych 410
33. O woźnicach rydwanów 410
34. O zaprzęgach czterokonnych 410
35. O rydwanie 411
36. O koniach wyścigowych 411
37. O siedmiu okrążeniach 412
38. O jeźdźcach 412
39. O woltyżerach 412
40. O biegaczach 413
41. O barwach noszonych przez konie 413
42. O teatrze 414
43. O scenie 414
44. O orchestrze 415
45. O aktorach tragediowych 415
46. O aktorach komediowych 415
47. O tymelikach 415
48. O aktorach 416
49. O mimach 416
50. O tancerzach 416
51. Pod czyim patronatem odbywają się przedstawienia 416
52. O amfiteatrze 417
53. O walce konno 417
54. O sieciarzach 418
55. O ścigających 418
56. O sidlarzach 418
57. O pieszych gladiatorach 418
58. O walce z dzikimi zwierzętami 419
59. O niegodziwości tych widowisk 419
60. O grach planszowych 419
61. O kubkach do gry w kości 420
62. O pionkach do gry 420
63. O kostkach do gry 420
64. O symbolice gry w kości 420
65. O wyrazach, które odnoszą się do rzutów kośćmi 421
66. O rzucie kośćmi 421
67. O przesuwaniu pionków, [czyli kamyczków] 421
68. O zakazie gry w kości 421
69. O piłce 422

Księga 19. O statkach, budowlach i szatach (T. Krynicka, A. Wilczyński) 423
1. O statkach 423
2. O częściach statków oraz ich osprzęcie 427
3. O żaglach 430
4. O sznurach 431
5. O sieciach 433
6. O kowalskim piecu 434
7. O narzędziach kowalskich 436
8. O wznoszeniu ścian 437
9. O planowaniu 437
10. O wznoszeniu [budowli] 437
11. O zdobieniu 442
12. O stropach 442
13. O płytkach zdobniczych 442
14. O mozaikach 443
15. O lepieniu 443
16. O malowidłach 443
17. O barwnikach 444
18. O narzędziach budowlanych 448
19. O stolarzach 449
20. O wynalezieniu obróbki wełny 452
21. O kapłańskich szatach w Prawie 453
22. O rozmaitości ubrań oraz ich nazwach 454
23. O ubiorach noszonych przez poszczególne ludy 458
24. O wierzchnich okryciach mężczyzn 461
25. O wierzchnich okryciach kobiet 464
26. O nakryciach [łóżka] oraz pozostałych ubraniach, które są w użyciu 466
27. O tkaninach 467
28. O barwnikach ubrań 469
29. O narzędziach [do wykonywania] ubrań 470
30. O ozdobach 472
31.  473
32. O pierścieniach 477
33. O paskach 479
34. O obuwiu 481

Księga 20. O żywności oraz domowym i rolniczym wyposażeniu (T. Krynicka, A. Wilczyński) 484
1. O stołach i pokarmach 484
2 [3]. O piciu 492
3 [4]. O naczyniach do jedzenia 497
4 [5]. O naczyniach do picia 499
5 [6]. O naczyniach na wino i wodę 500
6 [7]. O naczyniach na olej 502
7 [8]. O naczyniach do gotowania 502
8 [9]. O naczyniach, [które służą] do przechowywania 503
9 [10]. O naczyniach dających światło 505
10 [11]. O łóżkach i krzesłach 507
11 [12]. O pojazdach 510
12 [13]. O innych narzędziach, których używamy 511
13 [14]. O narzędziach rolniczych 512
14 [15]. O narzędziach ogrodniczych 514
15 [16]. O sprzęcie jeździeckim 515

Bibliografia 517
Podziękowania 543
Lista darczyńców 544