Tam, gdzie rodziły się idee. Lwowska szkoła filozoficzna Radosława Kuliniaka to opowieść o narodzinach lwowskiej szkoły filozoficznej i jej twórcy – Kazimierzu Twardowskim. Autor pokazuje, jak z uniwersyteckiego seminarium we Lwowie wyrosła tradycja, która ukształtowała filozofię XX wieku i doprowadziła do powstania szkoły lwowsko-warszawskiej. Książka łączy barwną narrację historyczną z analizą źródeł, prezentując nie tylko dzieje idei, ale również codzienność pracy naukowej, metody kształcenia i intelektualny klimat przełomu XIX i XX wieku. To cenna lektura dla filozofów, historyków oraz wszystkich zainteresowanych historią polskiej nauki.
Pragnąłem nie tyko być w miarę sił i możności dobrym nauczycielem filozofii, lecz marzyłem też o tym, by moi uczniowie w czasie studiów swych, jak też po ich zakończeniu tworzyli wraz ze mną trwałą społeczność umysłową, spojoną wspólnością dążeń i wzajemnym przywiązaniem. A pragnąłem tego nie ku swemu tylko zadowoleniu. Miałem na myśli coś innego. Sądziłem, że kto nauczy się ściśle myśleć, ten nie potrafi być nieścisłym w swym działaniu. A tę ścisłość, dokładność, sumienność i aktualność w działaniu uważam za rzecz najbardziej nam potrzebną. Ten duch ścisłości filozoficznej tchnąć w tych wszystkich, którzy będą potem w życiu na różnych stanowiskach działali, uważałem za jeden z najważniejszych swych obowiązków. I gdyby tak, myślałem, coraz liczniejsze rzesze byłych uczniów filozofii, tak samo jak ja myśleli, tworzylibyśmy związek ludzi, wewnętrznymi więzami zespolony, służący filozofii a przez filozofię ojczyźnie (Kazimierz Twardowski, Podczas 100. Posiedzenia Naukowego Polskiego Towarzystwa Filozoficznego we Lwowie).
Filozofia rzadko zaczyna się w konkretnym miejscu. Jednym z nich była niewielka sala seminaryjna przy ulicy Długosza w gmachu Uniwersytetu Lwowskiego. Prowadziły do niej ciężkie drzwi, a po ich przekroczeniu uderzał zapach papieru, atramentu i kredy. Przestrzeń była skromna. Stał tam półokrągły stół, kilka krzeseł i półka z książkami. A jednak właśnie tutaj, w warunkach pozbawionych wszelkiej zewnętrznej okazałości, kształtowała się kultura filozoficznej pracy, która w ciągu kilkunastu lat miała stać się fundamentem nowoczesnej polskiej szkoły filozoficznej.
Na półce obok siebie stały dzieła Arystotelesa i Kanta, Berkeleya, Hume’a, Locke’a, Brentana i Trentowskiego. Nie tworzyły zbioru przeznaczonego do kontemplacji, lecz podstawowy zasób tekstów poddawanych systematycznej analizie. Na tablicy zapisywano pojęcia, definicje i rozróżnienia, a skrzypienie kredy towarzyszyło wysiłkowi porządkowania myśli. W tej niepozornej przestrzeni Aleksander Skórski, Kazimierz Twardowski i Mścisław Wartenberg wraz z uczniami nie tyle przekazywali gotową wiedzę, co kształtowali sposób jej wytwarzania. Powstawała tu kultura filozoficznego rzemiosła oparta na jasności, dyscyplinie pojęciowej i odpowiedzialności za słowo (fragment Wstępu).
Data wydania: 2026
Formaty: epub, pdf
Liczba stron: 314
ISBN: 978-83-68182-68-2
Tagi: lwowska szkoła filozoficzna, historia filozofii, Kazimierz Twardowski, filozoficzna szkoła lwowsko-warszawska, filozofia polska, filozofia XIX wieku, filozofia XX wieku, Uniwersytet Lwowski, Lwów, seminarium filozoficzne, logika, metodologia nauki, historia nauki, historia idei, kultura intelektualna, myśl polska, filozofia analityczna, Władysław Witwicki, Jan Łukasiewicz, Tadeusz Kotarbiński, Kazimierz Ajdukiewicz, Stanisław Leśniewski, Mścisław Wartenberg, Aleksander Skórski, Brentano, szkoła filozoficzna, historia uniwersytetów, polska humanistyka
Spis treści
Wstęp 5
Jak filozofia dostała adres we Lwowie 8
Od scholastyki do urzędowej filozofii 10
Zanim filozofia we Lwowie nauczyła się mówić własnym głosem 12
Jak Lwów uczył się myśleć o 8 rano? 14
Filozofia we Lwowie dostała swój warsztat 17
Ostatni głos dawnej filozofii 20
Początek lwowskiej szkoły pytań 24
Filozofia pod mikroskopem 27
Od ucznia do myśliciela 34
Rok podziału na seminarium wyższe i niższe 39
Wartość metody 44
Przełom pokoleniowy 51
Szkoła jako czas wolny 53
Szkoła, która powstała z uporu, aby zrozumieć słowo 56
Ryzyko własnego myślenia 59
Trzeci wymiar 64
Lwowska triada 70
Zgrzyty 72
W logice sprawdza się poprawność, a w metafizyce odwagę 76
Twardowski uczył, jak myśleć jasno. Wartenberg – czy warto myśleć w ogóle 80
Trzy bieguny Lwowa: Skórski, Twardowski i Wartenberg 82
Numerus clausus – próg dojrzewania lwowskiego seminarium 85
Od seminarium otwartego do próby myślenia 87
Metafizyka jako próba istnienia 92
O dwóch biegunach lwowskiego myślenia 94
Narodziny lwowskiego charakteru filozoficznego 97
Próg odpowiedzialności filozoficznej 100
Narodziny filozoficznego uznania 103
Rok metafizycznych pytań 106
Między sceptycyzmem a odpowiedzialnością 108
Rok Sekstusa 111
Rok, w którym sceptycyzm zaczął pytać o rację 113
Kant staje przed sądem rozumu 116
Między jasnością a milczeniem 118
Metafizyka zdała egzamin z odwagi 120
Wolność stanęła przed sądem 123
Bezdech istnienia 125
Między definicją a drżeniem 127
Kartezjusz bez gwarancji 129
Hume i bezlitosna jasność 132
Leibniz między dwoma zwierciadłami 134
Szkoła definicji i szkoła przeznaczenia 136
Ostatnia zima Lwowa: Bacon i Spinoza 138
Szkoła, która przetrwała wojnę 141
Między dekretem a grypą 143
Warszawa wzywała – Lwów milczał 147
Mit warszawski 149
Od rygoru myślenia do potęgi abstrakcji. Twardowski i narodziny lwowskiej szkoły matematycznej 151
Zakończenie. Gdy Mistrzowie zamilkli 160
Aneks 163
Lwowscy geometrzy myślenia 163
Seminaria lwowskie z lat 1897/1910 247
Abstract 294
Bibliografia Kazimierza Twardowskiego 295
Indeks osób 307
