Edytowalne wymagania edukacyjne z etyki dla klasy IV na rok szkolny 2026/2027, opracowane w odniesieniu do nowej podstawy programowej obowiązującej od 1 września 2026 r. Dokument przekłada relacyjny i praktyczny charakter nowej etyki na obserwowalne efekty uczenia się, kryteria sukcesu, możliwe dowody osiągnięć oraz wymagania na oceny 2–6.
Materiał nie ogranicza etyki do zapamiętywania definicji. Uczeń rozpoznaje problemy moralne, analizuje intencje i konsekwencje działań, przedstawia argumenty, prowadzi dialog, rozważa różne perspektywy oraz projektuje odpowiedzialne rozwiązania.
Zakres materiału
Dokument obejmuje osiem obszarów nowej podstawy programowej:
człowiek w świecie dobra i zła;
człowiek w relacji do siebie;
człowiek w relacji z drugim człowiekiem;
człowiek we wspólnocie;
człowiek w relacji do wiedzy;
człowiek w świecie cyfrowym;
człowiek w relacji do przyrody;
człowiek wobec sfery sacrum.
Uczeń rozwija między innymi umiejętność:
odróżniania faktów, opinii i ocen moralnych;
rozpoznawania wartości, norm, intencji i konsekwencji;
analizowania konfliktów i dylematów moralnych;
formułowania i uzasadniania własnego stanowiska;
słuchania rozmówcy i odpowiadania na jego argumenty;
rozpoznawania przemocy, dyskryminacji i naruszenia granic;
oceniania zachowań związanych z informacją, mediami społecznościowymi i sztuczną inteligencją;
rozważania odpowiedzialności wobec zwierząt, przyrody i przyszłych pokoleń;
prowadzenia dialogu o przekonaniach religijnych i niereligijnych z poszanowaniem wolności sumienia.
Nowa podstawa programowa wzmacnia sprawczość ucznia, dialog, odpowiedzialne działanie, etykę cyfrową i środowiskową oraz praktyczne doświadczenia edukacyjne.
Co zawiera każda karta?
Każda karta obejmuje:
obserwowalny efekt uczenia się;
odniesienie do odpowiedniego obszaru podstawy programowej;
kryteria sukcesu;
możliwe dowody osiągnięcia umiejętności;
konkretne wymagania na oceny 2–6;
pytanie wiodące porządkujące refleksję ucznia.
Wymagania na poszczególne stopnie pokazują wzrost samodzielności i złożoności działania – od rozpoznania prostego problemu moralnego po wielostronną analizę, ocenę argumentów i zaprojektowanie odpowiedzialnego rozwiązania.
Wymagania na oceny 2–6
Poziomy uporządkowano z wykorzystaniem zrewidowanej taksonomii Blooma:
2 – rozumienie,
3 – zastosowanie,
4 – analizowanie,
5 – ocenianie,
6 – tworzenie.
Taksonomia porządkuje złożoność działania, ale nie jest automatycznym przelicznikiem procesu poznawczego na stopień. O poziomie osiągnięć decydują pełny opis wymagania, samodzielność, trafność rozumowania, jakość argumentacji, uwzględnienie konsekwencji oraz umiejętność refleksyjnego poprawiania własnego stanowiska.
Ocena 6 nie wymaga treści wykraczających poza podstawę programową. Oznacza samodzielne i twórcze zastosowanie wiedzy oraz umiejętności etycznych w nowej sytuacji.
Kryteria sukcesu i możliwe dowody
Kryteria sukcesu wskazują uczniowi i rodzicowi, po czym można rozpoznać osiągnięcie określonej umiejętności. Pomagają nauczycielowi planować zadania, formułować informację zwrotną i uzasadniać ocenę.
Możliwe dowody osiągnięcia umiejętności pokazują, w jakiej formie uczeń może wykazać, że opanował określone wymaganie. Ułatwiają nauczycielowi rzetelne ocenianie na podstawie różnych, obserwowalnych rezultatów pracy, a nie jednego rodzaju zadania. Jednocześnie zwiększają przejrzystość wymagań dla ucznia i rodzica, ponieważ wskazują, po czym można rozpoznać osiągnięcie danej umiejętności.
Dowodem może być między innymi:
analiza dylematu lub sytuacji moralnej;
rozmowa i dyskusja;
karta stanowiska;
krótka wypowiedź argumentacyjna;
mapa wartości lub drzewo decyzji;
analiza bohatera literackiego albo dzieła kultury;
scenka, debata lub dociekanie filozoficzne;
kodeks, procedura lub projekt działania;
samoocena i poprawiona wersja argumentacji.
Katalog dowodów jest otwarty. Uczeń nie musi wykonywać wszystkich wskazanych form.
Kryteria sukcesu i możliwe dowody osiągnięcia umiejętności są metodycznym rozszerzeniem dokumentu, a nie wymaganiem wynikającym wprost z przepisów.
Bezpieczne i neutralne światopoglądowo ocenianie
Dokument jasno oddziela ocenianie wiedzy i umiejętności od oceny osobistych przekonań ucznia.
Ocenie podlegają:
rozumienie pojęć;
rozpoznanie problemu moralnego;
analiza sytuacji;
jakość argumentacji;
umiejętność dialogu;
przewidywanie konsekwencji;
odpowiedzialne działanie.
Ocenie nie podlegają:
przekonania religijne lub niereligijne;
światopogląd ucznia;
deklarowany system wartości;
prywatne doświadczenia;
zgodność opinii ucznia z poglądami nauczyciela.
Co wyróżnia materiał?
zgodność ze strukturą nowej podstawy programowej;
osiem relacyjnych obszarów etyki;
uwzględnienie etyki cyfrowej, AI, dezinformacji i cyberprzemocy;
rozbudowana odpowiedzialność wobec środowiska i zwierząt;
pytania wiodące wspierające rozmowę i refleksję;
konkretne wymagania na oceny 2–6;
kryteria sukcesu i różnorodne dowody osiągnięć;
neutralność światopoglądowa;
edytowalna forma pozwalająca dostosować dokument do programu nauczania i statutu szkoły.
Dokument został opracowany na podstawie przewidywanego, bazowego rozkładu materiału dla danej klasy. Przed przyjęciem wymaga zweryfikowania i dostosowania przez nauczyciela do realizowanego programu nauczania, kolejności treści, statutu szkoły, zasad oceniania oraz potrzeb konkretnego zespołu klasowego.