Edytowalne wymagania edukacyjne z etyki na rok szkolny 2026/2027, przygotowane dla klasy V. Dokumenty opracowano w odniesieniu do podstawy programowej obowiązującej te klasy, z uwzględnieniem specyfiki oceniania etyki oraz potrzeby rozłożenia treści pomiędzy kolejne lata nauki.
Materiały wspierają ocenianie nie tylko znajomości pojęć, lecz przede wszystkim rozumowania moralnego, argumentowania, dialogu, analizowania perspektyw oraz odpowiedzialnego stosowania zasad w sytuacjach codziennych.
Zakres materiałów
W zależności od klasy dokumenty obejmują między innymi:
godność, autonomię, wolność i odpowiedzialność;
wartości, normy i oceny moralne;
intencje, działania i konsekwencje;
konflikty wartości i dylematy moralne;
argumentację i rozpoznawanie manipulacji;
dialog, słuchanie i zmianę stanowiska pod wpływem lepszego argumentu;
empatię, zaufanie, prawdomówność i odpowiedzialność w relacjach;
sprawiedliwość, równość, potrzeby i dobro wspólne;
stereotypy, uprzedzenia, dyskryminację i wykluczenie;
odpowiedzialność wobec zwierząt i środowiska;
prywatność, autorstwo, komunikację internetową i sztuczną inteligencję.
Podstawa programowa określa wymagania dla całego etapu IV–VIII, dlatego podział treści pomiędzy poszczególne klasy powinien zostać powiązany z programem nauczania realizowanym w szkole.
Co zawiera każdy dokument?
Każda karta obejmuje:
efekt uczenia się;
odniesienie do obszaru podstawy programowej;
kryteria sukcesu;
możliwe dowody osiągnięcia umiejętności;
wymagania na oceny 2–6;
pytanie porządkujące analizę problemu.
Pierwsza strona dokumentu zawiera również:
instrukcję korzystania z wymagań;
wyjaśnienie skali poziomów 2–6;
zasadę ustalania oceny niedostatecznej;
podstawę prawną;
zasady dostosowania wymagań;
regułę neutralnego światopoglądowo oceniania.
Wymagania na oceny 2–6
Poziomy opisują rosnącą samodzielność i złożoność rozumowania:
2 – rozpoznanie i wyjaśnienie podstawowego problemu;
3 – zastosowanie poznanych pojęć i zasad w typowej sytuacji;
4 – porównanie perspektyw, wartości i konsekwencji;
5 – ocena racji i uzasadnienie stanowiska;
6 – zaprojektowanie oraz krytyczna weryfikacja własnego rozwiązania.
Taksonomia Blooma pomaga porządkować wymagania, ale nie oznacza automatycznego przypisania każdego czasownika do określonego stopnia. Ocenę ustala się na podstawie pełnego opisu osiągnięcia, jakości argumentacji, samodzielności, trafności wniosków i umiejętności wykorzystania informacji zwrotnej.
Kryteria sukcesu i możliwe dowody
Kryteria sukcesu pomagają uczniowi rozumieć oczekiwania, a nauczycielowi planować zadania i rzetelnie uzasadniać ocenę.
Możliwe dowody osiągnięcia umiejętności pokazują, w jakiej formie uczeń może wykazać, że opanował określone wymaganie. Ułatwiają nauczycielowi rzetelne ocenianie na podstawie różnych, obserwowalnych rezultatów pracy, a nie jednego rodzaju zadania. Jednocześnie zwiększają przejrzystość wymagań dla ucznia i rodzica, ponieważ wskazują, po czym można rozpoznać osiągnięcie danej umiejętności.
Dowodem może być między innymi:
analiza przypadku lub dylematu;
odpowiedź ustna albo pisemna;
dyskusja lub rozmowa kierowana;
debata;
karta argumentacji;
porównanie stanowisk;
analiza tekstu kultury;
projekt indywidualny lub zespołowy;
scenka, mediacja albo propozycja naprawienia szkody;
kodeks, procedura lub kampania;
samoocena i poprawiona wersja pracy.
Kryteria sukcesu i możliwe dowody osiągnięcia umiejętności są metodycznym rozszerzeniem dokumentu, a nie wymaganiem wynikającym wprost z przepisów.
Neutralność światopoglądowa
Dokumenty chronią ucznia przed ocenianiem jego osobistych przekonań.
Ocenie podlegają:
wiedza i rozumienie pojęć;
rozpoznanie problemu;
argumentowanie;
analiza stanowisk;
udział w dialogu;
odpowiedzialne wykonywanie zadań.
Ocenie nie podlegają:
wiara lub jej brak;
światopogląd;
deklarowana moralność;
prywatne doświadczenia;
zgodność stanowiska ucznia ze stanowiskiem nauczyciela.
Uczeń może otrzymać wysoką ocenę, prezentując stanowisko odmienne od poglądu nauczyciela, jeżeli jego wypowiedź jest rzeczowa, spójna, uzasadniona i wyrażona z poszanowaniem godności innych osób.
Co wyróżnia materiały?
osobny dokument dla każdej klasy;
kryteria sukcesu powiązane z efektami uczenia się;
różnorodne możliwe dowody osiągnięć;
wymagania na oceny 2–6;
nacisk na argumentowanie, dialog i analizę dylematów;
uwzględnienie odpowiedzialności cyfrowej i środowiskowej;
neutralne światopoglądowo zasady oceniania;
możliwość dostosowania wymagań do potrzeb ucznia;
edytowalna forma pozwalająca powiązać dokument z programem nauczania i statutem szkoły.
Dokument został opracowany na podstawie przewidywanego, bazowego rozkładu materiału dla danej klasy. Przed przyjęciem wymaga zweryfikowania i dostosowania przez nauczyciela do realizowanego programu nauczania, kolejności treści, statutu szkoły, zasad oceniania oraz potrzeb konkretnego zespołu klasowego.